منوچهر پادشاه داستانى ايران كه چنان كه در كتب تاريخ آمده نوه فريدون بوده و به نقل طبرى موسى بن عمران پيامبر بنى اسرائيل در زمان او و در سال شصتم از پادشاهى او زاده شده است . « 1 » اين خطبه كه هم طبرى در تاريخ خود و هم مسكويه در تجارب الامم آن را نقل كرده‌اند و بلعمى هم ترجمه گونه‌اى از آن را در تاريخ خود آورده قديمىترين نوشته‌اى بوده از اين نوع كه به مسلمانان رسيده ، مسكويه در آغاز اين خطبه گويد : « و هذه اول خطبه عرفناها و نقلت الينا » ، يعنى اين نخستين خطبه‌اى است كه ما شناخته‌ايم و به ما رسيده . » « 2 » در داستان اين خطبه چنين آمده كه چون در پادشاهى منوچهر ، افراسياب پادشاه تركان كه با منوچهر پيمان صلح داشت بمرد و سلطنت به پسرش رسيد سالى چند برآمد كه او پيمان بشكست و در سال سى و پنجم از پادشاهى منوچهر تركان از جيحون كه مرز ميان ايران و توران بود گذشتند و در سرزمين ايران به تاخت و تاز و ويران‌گرى پرداختند . منوچهر كه از اين رويداد سخت برآشفته بود همه بزرگان كشور و اسواران و موبدان و اشراف را در مجلسى بزرگ بخواند و در آن مجلس سخنانى به تفصيل گفت كه در آن هم سرزنش بود از اين‌كه آنان در پاسدارى از حريم كشور از خود چنان سستىاى نشان داده‌اند كه دشمن را در شكستن آن حريم دلير ساخته و هم تحريص و ترغيب به جنگ و آماده ساختن آنان براى دفاع از كشور و سركوبى دشمن . اين خطبه نسبتا مفصل است و نزديك چهار صفحه از تاريخ طبرى را دربرگرفته و داراى مطالبى است تعليمى و اخلاقى و عباراتى يك دست و منسجم . طبرى از خطبه ديگرى ياد مىكند كه شاپور ذوالاكتاف براى مردم ايران ايراد كرده و آن را به بلاغت و شيوايى ستوده است . « 3 » و همچنين از خطبه مفصلى سخن گفته كه بهرام‌گور پس از بازگشت از جنگ با تركان در طى چند روز براى

--> ( 1 ) . طبرى 10 / 434 « و يقال ان موسى النبى ( ص ) ظهر فى سنه ستين من ملكه » ( از پادشاهى او شصت سال گذشته بود كه موسى از مادرزاد ، بلعمى ، ص 44 ) . ( 2 ) . تجارب الامم ، جلد اول از چاپ عكسى از صفحهء 19 به بعد خواهيد يافت . ( 3 ) . طبرى 1 / 846 .